South Africa Springboks in action against France at the 2023 Rugby World Cup

De Springboks en het verhaal achter hun shirt

1. Inleiding

De Springboks kunnen een zaterdag in Zuid-Afrika een heel andere sfeer geven. De braai gaat vroeg aan, de wedstrijd is op tv en iemand weet zeker dat de scheidsrechter het bij het verkeerde eind heeft. Zelfs wie zelden rugby kijkt, weet meestal wanneer de Boks spelen.

Achter dat groene shirt gaat een lange geschiedenis schuil. Zuid-Afrika speelt al sinds 1891 internationaal rugby en won vier keer het WK. Een groot deel van de twintigste eeuw betekende het shirt voor de ene Zuid-Afrikaan iets heel anders dan voor de andere.

2. Hoe de ploeg aan haar naam kwam

De naam Springbok gaat terug op de tournee van de Zuid-Afrikaanse ploeg door Groot-Brittannië en Frankrijk in 1906. Aanvoerder Paul Roos, viceaanvoerder Paddy Carolin en teammanager Cecil Carden wilden de Britse pers voor zijn en zelf een naam kiezen. Het werd de springbok, een antilope die bekendstaat om zijn grote sprongen. De bijnaam bleef hangen.

De tournee vestigde de naam van Zuid-Afrika in het internationale rugby. De groene shirts met gouden kragen en het springbokembleem werden tot ver buiten Zuid-Afrika bekend.

De Springboks tijdens hun eerste Europese rugbytournee in 1906
De Zuid-Afrikaanse ploeg op tournee in 1906, het jaar waarin de naam Springbok ingeburgerd raakte. Historische foto van Half-Tone Co. Ltd., London / Wikimedia Commons, publiek domein.

3. 1995, een shirt met een verleden

Een groot deel van de twintigste eeuw werden de Springboks sterk vereenzelvigd met wit Zuid-Afrika. Onder apartheid was ook rugby langs raciale lijnen gescheiden. Voor veel zwarte Zuid-Afrikanen stond het groen-gouden shirt voor uitsluiting. Zuid-Afrika mocht niet meedoen aan de eerste twee WK’s rugby in 1987 en 1991.

Die voorgeschiedenis verklaart wat er op 24 juni 1995 in Johannesburg op het spel stond. Een jaar na de eerste democratische verkiezingen van Zuid-Afrika liep president Nelson Mandela het veld van Ellis Park op in een Springboks-shirt. Hij droeg het shirt van een ploeg die ooit in verband werd gebracht met de regering die hem gevangen had gezet.

Zuid-Afrika versloeg Nieuw-Zeeland na verlenging met 15–12. Joel Stransky maakte het winnende dropgoal. Mandela overhandigde de beker aan aanvoerder François Pienaar. Het beeld werd een van de bekendste uit de beginjaren van de jonge democratie.

Mandela had ervoor gepleit de springbok als embleem te behouden. Op Ellis Park trok hij Pienaars shirt met rugnummer 6 aan en liet hij het hele land zien waar hij voor stond. De overwinning maakte geen einde aan de segregatie of de gevolgen ervan. Mandela’s keuze voor dat shirt sprak voor zich.

4. Nog drie wereldtitels

Twaalf jaar na Ellis Park leidde aanvoerder John Smit Zuid-Afrika opnieuw naar een WK-finale, ditmaal tegen Engeland in Parijs. Geen van beide ploegen scoorde een try. Met gedisciplineerd verdedigen en rake strafschoppen wonnen de Springboks met 15–6.

In Yokohama leidde Siya Kolisi Zuid-Afrika in 2019 naar een zege met 32–12 op Engeland, met tries van Makazole Mapimpi en Cheslin Kolbe. Kolisi groeide op in de township Zwide bij Port Elizabeth en was pas het jaar ervoor de eerste zwarte aanvoerder van de Springboks in een interland geworden. Een speler uit een gemeenschap die jarenlang nauwelijks vertegenwoordigd was in het nationale team, mocht nu de belangrijkste prijs in het rugby in ontvangst nemen.

Springboks-aanvoerder Siya Kolisi in het Zuid-Afrikaanse shirt tijdens een interland in 2022
Siya Kolisi was aanvoerder van Zuid-Afrika bij de wereldtitels van 2019 en 2023. Foto van Stefano Delfrate / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0.

Toen kwam het WK van 2023. De Springboks versloegen Frankrijk in de kwartfinale en Engeland in de halve finale, beide keren met één punt verschil. In de finale wonnen ze met 12–11 van Nieuw-Zeeland. Kolisi hield de beker opnieuw omhoog. Zuid-Afrika was de eerste mannenploeg met vier wereldtitels in rugby.

Jaar Tegenstander in de finale Uitslag
1995 Nieuw-Zeeland 15–12
2007 Engeland 15–6
2019 Engeland 32–12
2023 Nieuw-Zeeland 12–11

5. Het spel van de Springboks

Voor de Springboks is de scrum ook een manier om de tegenstander onder druk te zetten, vooral laat in de wedstrijd. De voorwaartsen die vanaf de bank invallen, vormen de zogeheten Bomb Squad. Ze brengen nieuwe kracht in de scrum wanneer de tegenstander na een uur spelen vermoeid begint te raken.

De halve finale van het WK 2023 tegen Engeland liet zien wat dat kan opleveren. Engeland stond in de tweede helft met 15–6 voor. Dankzij de Zuid-Afrikaanse invallers kregen de Springboks de overhand in de scrums. RG Snyman drukte laat in de wedstrijd een try en een strafschop na een scrum gaf Handré Pollard een kans van zo’n 50 meter. Hij schoot raak. De Boks wonnen met 16–15.

Ook buiten de scrum heeft de ploeg veel in huis. Cheslin Kolbe speelt verdedigers in een paar passen uit, Makazole Mapimpi rondt aanvallen geregeld af met een try en Pollard heeft met zijn traptechniek menig spannend duel beslist.

6. Wedstrijddag in Zuid-Afrika

Op wedstrijddagen springen de groen-gouden shirts in het oog, van de cafés in Kaapstad tot de tribunes van Ellis Park. Voor de aftrap gaat het over de opstelling. Op maandag wordt er vaak nog over de uitslag gesproken.

Het feest gaat buiten het stadion verder. Toen de Springboks na hun wereldtitel van 2007 thuiskwamen, werden ze opgewacht door drommen mensen, onder meer in de straten van Kaapstad. Na de overwinning in 2023 stonden in diezelfde stad duizenden mensen langs de route om de ploeg en de beker te zien.

Spelers van de Springboks op een open bus tijdens de WK-huldiging van 2007 in Kaapstad
De huldiging van de Springboks in Kaapstad na hun zege in 2007. Foto van Axxter99 / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

7. Onze band met Kaapstad

Woodstock Laundry maakt sinds 1979 nachtkleding in Kaapstad. Onze fabriek staat er nog altijd. We maken onze kleding er in kleine series. Onze pyjama’s worden soms duizenden kilometers verderop gedragen. Het werk begint in Zuid-Afrika.

Deze kerst brengen we een flanellen herenpyjama uit met een dessin dat is geïnspireerd op de Springboks. Mogelijk volgen er boxershorts en andere kledingstukken.

Binnen in de kledingfabriek van Woodstock Laundry in Kaapstad, Zuid-Afrika
De fabriek van Woodstock Laundry in Kaapstad, waar we onze kleding maken.

8. Tot slot

De Springboks hebben sinds 1906 een lange weg afgelegd. Zuid-Afrika is in die tijd veel meer veranderd dan hun shirt.

Voor ons zijn deze verhalen onlosmakelijk verbonden met Zuid-Afrika, waar onze wortels liggen.

9. Bronnen en fotoverantwoording

Hoofdfoto – Zuid-Afrika tegen Frankrijk op het WK rugby 2023. Foto van Like tears in rain / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0. Bij de overige foto’s staat de bron onder de afbeelding. Foto’s met een Creative Commons-licentie worden met naamsvermelding gebruikt. Dit impliceert geen band met of steun van de fotografen of de ploeg.